Roerend of onroerend religieus erfgoed?

Tot het roerend religieus erfgoed behoren enerzijds zaken waarover niemand zal twijfelen dat zij roerend zijn, zoals liturgische gewaden, kerkzilver, schilderijen en andere losse voorwerpen zoals kandelaren en bidstoelen. Anderzijds zijn er objecten waarvan het per situatie verschilt of we ze als bestanddeel van het gebouw  beschouwen, of tot de roerende goederen. Bepalend hiervoor is de bevestiging van het object aan of in het gebouw. Het gaat bijvoorbeeld om altaren, retabels, tekstborden, kerkbanken, herenbanken, communiebanken en kruiswegstaties, maar ook om kroonluchters en andere op de ruimte afgestemde (verlichtings)ornamenten. Bent u monumenteigenaar? Dan wint u hierover advies in bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed of de lokale gemeentelijke monumentenzorg. Omdat deze objecten zich in een ‘grijs gebied’ tussen roerend en onroerend bevinden, is het aan te raden deze objecten te waarderen. Hiervoor kunt u het Waarderingskader gebruiken.

Interieuronderdelen die onlosmakelijk met het gebouw verbonden zijn en zonder twijfel bestanddeel zijn van het onroerend goed, zijn bijvoorbeeld glas-in-loodramen, glas-in-betonramen, doksalen, rituele baden, muur- en plafondschilderingen, mozaïeken, vloeren, grafzerken, ‘eerste stenen’, orgels, kerkhekken en biechtstoelen. Deze objecten behoren juridisch gezien tot het onroerend religieus erfgoed. Toch kan het waardevol zijn om deze onderdelen te waarderen in overleg met een erfgoedspecialist. Afhankelijk van de monumentenstatus en de nieuwe bestemming van een gebouw kunt u deze interieuronderdelen namelijk in bepaalde gevallen los laten maken van het gebouw en elders herplaatsen. Win hierover advies in bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en/of de provinciale of gemeentelijke monumentenzorg.

Wat is het verschil tussen roerend en onroerend religieus erfgoed? Soms is de scheidslijn lastig te bepalen.

Onderzoek ensemblewaarde

Eind 2010 heeft de projectgroep Handreiking Roerend Religieus Erfgoed opdracht gegeven voor een onderzoek naar criteria voor religieuze ensembles. Zeventig procent van alle Nederlandse rijksmonumentale kerken bezit een ensemble. Dat is een groot aantal, dat vooral volgt uit het feit dat deze gebouwen nog altijd in gebruik zijn, in tegenstelling tot andere mogelijke ensemblevormen (gemeentehuizen, woonhuizen, kastelen, etc.).

Voor de waardering en eventuele selectie (in geval van sluiting/fusie) van roerend religieus erfgoed is het van belang te weten wanneer er sprake is van een topensemble. Met het oog op wat we moeten behouden als erfgoed voor de toekomst is er behoefte aan aanscherping van de bestaande criteria voor het (roerend) religieus erfgoed en aan aanvullende criteria, waarmee religieuze topensembles onderscheiden kunnen worden van de subtop. Het onderzoek kunt u hier lezen.